چرا فکر می‌کنیم باهوشیم، نظریه‌ی اطلاعات، آنتروپی و غیره

تا به حال بیشتر از انگشتانِ دستم از این طرف و آن‌طرف، درباره‌ی کسانی شنیده‌ام که باهوشی‌شان را مثال از انیشتین و چرچیل می‌زنند. مثلا فلان حاجی‌بازاری که توانسته با چند تلفن، بدون این که از خریدار مدرکی داشته باشد پول بستاند. یا مثلا فلان کسی که بهش گفتیم فلانی، کارمان در آنجا گیر است و او هم با چند تلفن کارمان را راه انداخته. نمونه‌ی عینی‌اش این بود که شرکت خودروسازی، ماشینی را آورده بود ایران که مشمول تحریم بود. نرم‌افزار آپدیت هم هر شش ماه یک بار برایش میامد.

آیا این افراد باهوش نیستند؟ احتمال می‌دهم که باشند. با هر معیاری نگاه کنی، این افراد می‌توانستند جزو باهوش‌ترین‌ها تلقی شوند. بدم میاید که بگویم من هم اگر می‌خواستم می‌توانستم جای این‌ها باشم و این‌ها فقط «نانِ حرام‌خور» هستند. خیر؛ این‌ها قبل از هرچیز باهوش هستند.

موضوع این است که این‌ها از معدلِ حاجی‌بازاری‌ها و شرکت‌دارهای کشورهای توسعه‌یافته هم باهوش‌ترند. چرا که می‌توانند اطلاعات بیشتری را پردازش کنند و خم به ابرویشان نیاید. موضوع این است که هرچه آشفتگی و بی‌نظمی (randomness) بیشتر باشد، اطلاعات هم بیشتر است. شما در دنیای آرام و گوگولیِ اروپا به راحتی می‌توانید قوانینِ اطراف‌تان را بیاموزید و بعد از آن، می‌ماند این که در کارِ خودتان متخصص شوید. اما در دنیای هشلهف (highly random) کشوری مثل دوست و برادر ایران، باید از جنسِ پیچِ شیر آشپزخانه گرفته تا ارتباطات فلانی با فلان آیت‌الله بدانید؛ بلکه بتوانید در زمان اخذ وام از این‌ها استفاده کنید. اما چرا می‌گویم آشفتگی، یعنی اطلاعات بیشتر؟

سری اعداد زیر را در نظر بگیرید:

[0]

این سری، یک ۰ است. همین. می‌توانیم این سری را این‌طوری بنویسیم:

[0 for 1]

حالا این سری را در نظر بگیرید:

[0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0,0]

این سری، هزار ۰ است. همین. می‌توانیم این سری را این‌طوری بنویسیم:

[0 for 1000]

عملا، ما فقط ۳ کاراکتر بیشتر داریم. با این که تعداد داده‌هایمان ۹۹۹ تا بالا رفته است.

ما احتمالات این سری اعداد را با یک نگاه می‌توانیم بفهیم. وقتی از یک عدد به دیگری می‌رویم، به احتمال ۱۰۰ درصد عدد بعدی صفر است. اگر یک ۱ آن وسط پرت کنیم، احتمال این که عدد بعدی صفر باشد ۰.۱ درصد کم می‌شود. و همین مقدار، احتمال دارد تا بعدی یک باشد. باز هم اوضاع خیلی بد نیست. اما اگر صفر و یک‌ها را به دست یک میمون بدهید، احتمال صفر بودن کمتر و کمتر می‌شود؛ تا جایی که ۵۰ درصد می‌شود و می‌گوییم اوضاع به شدت آشفته است. در این حالت دیگر به هیچ عنوان نمی‌توانید بگویید هزارتا ۰. برای این که سری اعداد کاملا منتقل شود، باید آن را بدون کم و کاست بنویسید. در غیر این صورت چیزی را از دست داده‌اید. تبریک می‌گویم، سری اعداد شما بیشترین آشفتگی و بالاترین میزان اطلاعات را در خودش دارد.

حالا این را در نظر بگیرید که ما، به جای این که فکر کنیم تخصص‌مان را چه طور بالا ببرید و فلان، دائم داریم به این فکر می‌کنیم که جای صفر و یک‌های اطراف‌مان را پیدا کنیم. قانونمندی که اینقدر سنگش را به سینه می‌زنند، و شعارزده‌ها از آن فرار می‌کنند، باعث می‌شود اعصاب آرام‌تری داشته باشید. چون قرار است اطلاعات کمتری را پردازش کنید.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s